Web
�nternet �zerindeki en �ekici servis
Web servisleri
Merhaba: Sizler i�in yeni bir sayfa a�t�m.Kaynak olarak Ba�kent �niversitesini
(http://www.baskent.edu.tr) se�tim.Umar�m bu de�erli bilgilerden yararlan�l�r.
www Nedir?
�ngilizce�de World Wide Web s�zc�klerinin ba� harflerinden olu�turulan bir k�saltmad�r. D�nyay� saran web diye a��klayabiliriz. K�saca web s�zc��� ile de ifade edilir.
Web Nedir?
�ngilizcedeki web s�c���nden gelmektedir. Kuma� dokusundan esinlenerek, bilgisayar a��n� ifade etmek i�in kullan�ld��� s�ylenebilir. Ancak, bu a��klama, yaln�zca donan�m anlam�n� i�erdi�inden, web�in bu g�nk� anlam�n� a��klayamaz. Web, internet �zerindeki servislerden birisidir. �nternet �zerinde yaz�, grafik, resim, ses ve hareketli g�r�nt�lerden olu�an d�k�manlar� uzaktaki bilgisayarlara iletir. Bu hizmetin g�r�lebilmesi i�in geri planda �al��an bir �ok yaz�l�m vard�r. Kullan�c�, bunlar� g�rmez ve bilmez. O, kullan�c� dostu bir grafiksel aray�z yard�m�yla www servisinden kolayca yararlan�r.
Bilgisayar ekran�nda g�rd���m�z her bir web d�k�man�na bir web sayfas� denir. Bir ki�i ya da kurum, haz�rlad��� b�t�n web sayfalar�n� bir araya getirerek bir web sitesi olu�turabilir. Her web sitesinin internet �zerindeki yerini belirleyen bir adresi vard�r. Buna URL (Uniform Resource Locator) denilir.
Web d�k�manlar� internete ba�l� her bilgisayardan yay�mlanabilir ve g�r�lebilir. Yay�m� ve g�r�nt�y� sa�layan �zel yaz�l�mlar olmadan ne yay�m olur ne de g�r�nt� sa�lan�r.
Bir web sayfas�n�n internette bize ula�mas� i�in ge�irdi�i ba�l�ca evreler �unlard�r:
1. Web sayfas�n�n haz�rlanmas�,
2. Web sayfas�n�n sunulmas�,
3. Web sayfas�n�n izlenmesi.
Bu �� i�lemin yap�lmas� ayr� ayr� yaz�l�mlar�n �al��mas�n� gerektirir. Bunlar�n nas�l oldu�unu k�saca inceleyece�iz.
1. Web Sayfas�n�n Haz�rlanmas�
Web sayfalar� �zel bir programlama dili ile yaz�l�r. Bu dile HTML (Hypertext Markup Language) denir. Bu dil yaln�z yaz�lar� de�il grafik, resim, ses iletimini de yapabilmektedir. Yaz�, resim ve grafiklere hareket katarak, k�saca video diye adland�r�lan dinamik web sayfalar� olu�turulabilmektedir. Bunlar�n haz�rlanabilmesi i�in �ok say�da yaz�l�m kullan�l�r. Bu yaz�l�mlar�n her biri ayr� uzmanl�k ister. Ancak, kullan�c� bunlar� bilmek zorunda de�ildir. Web sayfas�n� haz�rlayanlar, kullan�c�n�n �n�ne etkile�imli kullan�c� dostu men�ler koyarlar. Fare yard�m�yla, kullan�c�, web servisinin izin verdi�i her i�i yapabilir.
2. Web Sunucular�
Internete ba�l� olan ve bir IP (Internet Protocol) numaras� olan her bilgisayar web sunuculu�u yapabilir. Haz�rlanan bir web sayfas�n�n internette yay�mlanabilmesi i�in sunumu yapan bir yaz�l�m�n olmas� gerekir. Bunu yapan �e�itli yaz�l�mlar vard�r. En yayg�n olan� Apache Server ad�yla bilinen yaz�l�md�r. �nternete ba�l� ve �zerinde bir web sunucu yaz�l�m� olan bilgisayar bir web sunucudur. Bir web sunucu bir �ok web sayfas�n� ve web sitesini yay�mlayabilir. Bu i�i yapan bilgisayarlara web sunucular� denir. Web sunuculu�u yapan bir �ok ticari ve resmi kurulu� vard�r.
3. Web Taray�c�lar�
Web d�k�manlar�n� (web sayfalar�n�) g�r�nt�leyen yaz�l�mlard�r. Zamanla, bu yaz�l�mlara ba�ka i�levler de y�klenmi�tir. �rne�in, e-posta, newsgroups vb. Web taray�c�lar� aras�nda en yayg�n olanlar� Lynks, Mosaic, MS Internet Explorer ve Netscape Navigator �d�r. Bunlara ek olarak yeni web taray�c�lar� ortaya ��km��t�r. Opera, NeoPlanet gibi web taray�c�lar� bunlara g�sterilebilecek iyi �rneklerdir. Bunlar hemen hemen benzer i�levlere sahiptir. Aralar�nda, ayr�l�klar, ek hizmetlerle ilgilidir. �zellikle, Opera k���k boyutu ve h�z�yla dikkat �ekicidir. Kullan�c�, genellikle ilk al��t��� web taray�c�s�n� tercih eder. Web taray�c�lar� �cretsizdir. �nternet�ten indirilebilir.
Protokol
�nternet �zerinde farkl� t�rden veri al��-veri�i (servisler) yap�labilir. Her servisin amac� ve y�ntemi farkl�d�r. Her servisi belirleyen ve y�neten bir yaz�l�m vard�r. Bu yaz�l�mlar�n her birine bir protokol denilir. FTP, http, Email, IP, TCP, TCP/IP, Gopher, WAIS, Veronica,... internet �zerindeki farkl� servislere �rnek verilebilir.
Adres
URL (Uniform Resource Locator)
�nternet �zerindeki bir web sayfas�n�n bulunabilmesi i�in iyi ve sistemli bir adresleme sistemi gereklidir. Bunu yapmak kolayd�r. ��nk�, internetteki her web sunucusunun bir IP (Internet Protocol) numaras� oldu�unu biliyoruz. An�msamay� kolayla�t�rmak i�in, IP numaras� yerine alan ad� (domain name) kullan�l�r. Web sayfas�n�n sunucuda hangi adla hangi dizine konuldu�u da bilinmektedir. Bunlar�n belirtilmesiyle web sayfas�n�n adresi kesinlikle ortaya konmu� olur. Web sayfas�n�n bu y�ntemle olu�turulan adresine URL (Uniform Resource Locator) denir. Buna D�zg�n Kaynak Bulucu diyebiliriz.
Kullan�c� kendi makinas�ndaki web taray�c�y� a��p, uzakta bir sunucudaki web sayfas�n�n adresini (URL) ilgili yere yazd���nda, taray�c� o sayfay� g�r�nt�ler. Bir web sayfas� i�in URL adresinin �� temel bile�eni vard�r ve ��yle yaz�l�r:
http:// alan_ad� / [yol / sayfa_ad�]
�rnek:
http://www.baskent.edu.tr/user/fen/akademik/home/tkaracay/ders.html
Bu URL, web taray�c�s�na �unlar� s�ylemektedir:
1. Kullan�lan protokol http dir.
2. Sunucunun alan ad� baskent.edu.tr �d�r. (Alan ad� verilince, sunucunun IP numaras� DNS sistemi taraf�ndan bulunur.)
3. A��lacak web sayfas�n�n ad� ders.html dir. Bu sayfa,
user/fen/akademik/home/tkaracay/
dizini (yol, path) i�indedir.
http
HyperText Transfer Protocol deyimindeki s�zc�klerin ba� harflerinden olu�ur. �nternet �zerinde HTML ile yaz�lan d�k�manlar�n iletimini sa�layan protokoldur. Ba�ka bir deyi�le web�in dilidir. Yukar�daki URL adresinde en ba�a yaz�lan http:// ifadesi, HyperText Transfer Protocol servisi al�naca��n� belirtir.
Alan Ad� [Sunucu (host)]
Web sayfas�n�n yerini belirlemek i�in, internette onu sunan bilgisayar�n belirlenmesi gerekir. Web sunucusu her bilgisayar�n bir IP (Internet Protocol) numaras� vard�r. Bu numara, o bilgisayar� internette tan�tan adrestir. Sunucunun IP numaras�n� her kullan�c� bilemez. Bu nedenle, o numaraya e�lenen sembolik bir ad vard�r. Buna alan ad� (domain name) denir. Alan ad� ile IP numaras�n� e�leyen sisteme DNS (Domain Name System)denir. Yukar�daki �rnekte yaz�lan baskent.edu.tr ifadesi, sunucunun alan ad�d�r; bu ad o bilgisayar�n IP adresine kar��l�k gelir.
[yol / sayfa]
Web sayfas�n�n sunucu makinada hangi alt dizinde oldu�unu ve sayfan�n ad�n� belirten bile�endir. Yukar�daki user/fen/akademik/home/tkaracay/ders.html ifadesi buna bir �rnektir. Web sayfalar� htm ya da htmluzant�s�n� al�rlar. B�ylece http servisi web sayfalar�n� tan�yabilir. Bir web sitesinde, programc� istedi�i kadar i�-i�e dizinler yaratarak, birbirleriyle ilgili web d�k�manlar�n� bir araya getirebilir.
Unix tabanl� i�letim sistemlerinde her kullan�c�ya bir home dizini ayr�l�r. Bu dizin i�inde yarat�lan public_html alt dizinine konulan web sayfalar�na eri�mek i�in kolay bir k�saltma kullan�labilir. �rne�in,mail.baskent.edu.tr adl� makinada tkaracay adl� kullan�c�ya ayr�lan home dizini i�inde dizi.html adl� dosyan�n, kay�t ortam�ndaki adresi a�a��daki gibi olsun:
/user/egitim/fen/mat/akademik/home/tkaracay/public_html/ders/dizi.html
Bunun URL adresi, k�saca,
olacakt�r.
URL adresini yarat�rken =, +, <, >, %, ", /, ? , bo�luk karakterleri do�rudan kullan�lmamal�d�r. Kullan�lmas� isteniyorsa, o karakterin hexadecimel de�erinin �n�ne % simgesi konulmal�d�r. �rne�in, # yazmak i�in %23 yaz�lmal�d�r. Buna g�re, http://www.it.brighton.ac.uk/%23.html ifadesinin belirtti�i URL adresi http://www.it.brighton.ac.uk/#.html dir.
Web Servisini Kullanan Ba�ka Protokoller
URL yaln�z web servisi i�in de�il, internet �zerinde web ile kullan�labilen �teki servisler i�in de ge�erlidir. (Bkz. TCP/IP, FTP, Gopher, Telnet, News, Wais, vb.)
FTP
FTP (File Transfer Protocol) internet �zerinde dosya al��veri�i yapmay� sa�layan bir protokold�r. Web sunucular� gibi FTP sunucular� vard�r. Bunlar�n bir k�sm� herkese a��k dosyalar� sunarlar. Anonymous kullan�c� ad�yla bu sunuculara eri�ilebilir ve istenen dosyalar indirilebilir. Baz� ftp sunucular� yaln�z yetki verilen kullan�c�lara hizmet sunar. Bu t�r sunuculardan herkes servis alamaz.
Bir FTP sunucusunun URL adresinin s�zdizimi, http servisindekine benzer. �rne�in,
ifadesi ftp servisi veren bir bilgisayar�n URL adresidir.
Unix, Linux, Windows, Macintosh gibi farkl� i�letim sistemlerinde �al��an farkl� ftp yaz�l�mlar� vard�r. Bunlar�n bir k�sm� grafik aray�zlere sahiptir, dolay�s�yla kullan�lmalar� �ok kolayd�r. Windows i�letim sistemi alt�nda yayg�n kullan�lanlara �rnek olarak WS_FTP ve CuteFTP adl� yaz�l�mlar� g�sterebiliriz.
Gopher
Gopher internet �zerindeki bir servisin protokol�d�r. 1991 y�l�nda Minnesota �niversitesinde geni� �l�ekli bilgi payla��m�n� sa�lamak amac�yla yarat�lm��t�r. �rne�in, sunuculardaki bibliyografya, telefon numaralar� vb.gibi belli bir konudaki geni� veri tabanlar�n� kullan�c�ya sunar. Grafiksel aray�z� sayesinde, kullan�c�, sunucu bilgisayarda istedi�i veri taban�na girerek istedi�i bilgiyi alabilir. �zellikle, Unix tabanl� i�letim sistemlerinde �ok kullan�l�r. http protokol�n�n yayg�nla�madan sonra, gopher sunucular�na web servisi ile de eri�mek m�mk�n olmu�tur. Bir Gopher sunucusunun URL adresinin s�zdizimi, http servisindekine benzer.
0 yorum:
Yorum Gönder